Mężczyźni w kinie Almodovara

  
Pedro Almodovar woli kobiety. Już od czasu debiutu, z perspektywy reżyserskiego krzesełka, mruga w ich stronę okiem, adoruje i prawi bezwstydne komplementy.

 
Mimo, że odwzajemnione uczucie pociąga za sobą status ulubieńca damskiej części widowni, Hiszpan nie może powstrzymać się także od zaangażowania w bardziej niebezpieczne związki. Zafascynowany zacieraniem się granic między płciami twórca „Przerwanych objęć” z masochistyczną przyjemnością poniża męskich bohaterów, ale przede wszystkim podgląda ich, gdy miotają się uwięzieni w labiryncie namiętności. Dziś hiszpański mistrz kończy 60 lat, a w Stopklatce nieco inne spojrzenie na jego twórczość.

O wiele łatwiej nauczyć się mechaniki niż męskiej psychologii. Motor możesz poznać dokładnie, faceta nigdy – „Kobiety na skraju załamania nerwowego”.

W początkach kariery, reżyser zaistniał jako jeden z głównych organizatorów hucznej fiesty, która pomogła rodakom zapomnieć o traumie frankistowskiej dyktatury. Działalność awangardowych artystów z kręgu „La Movida” zachęciła dyskryminowane przez reżim środowiska do „wyjścia z szafy” i zachłyśnięcia się atmosferą kolorowej madryckiej ulicy. Choć impreza dawno już dobiegła końca, wielkie trans – gender party przeniosło się do uniwersum Pedro Almodovara. Wąsata służąca tytułowej bohaterki filmu „Kika” swoim testosteronem mogłaby obdzielić zastęp bywalców siłowni, a jedna z postaci we „Wszystko o mojej matce” mawia: „nawet z cyckami można być męskim szowinistą”. Bunt przeciw odgórnie wyznaczanym rolom płciowym z biegiem czasu zmienia swój charakter i niekoniecznie musi kończyć się wizytą u chirurga plastycznego. Choć Lydia z „Porozmawiaj z nią” nie sprawia wrażenia więźnia swego ciała, to jako torreadorka wykonuje najbardziej męski zawód pod hiszpańskim słońcem. Przykład pielęgniarza Benigno przekonuje, że także faceci coraz pewniejszym krokiem wkraczają na terytorium zarezerwowane pierwotnie dla przeciwnej płci.

Kastrowanie machos

Wywrócenie starego porządku do góry nogami staje się możliwe tylko pod warunkiem jego uprzedniego skompromitowania. Almodovar kieruje się odmiennymi pobudkami, ale z zapałem Don Kichota walczy o to samo, co wywrotowcy z Monty Pythona. Z błazeńską satysfakcją zagląda księżom pod sutanny, przebiera szanowanego sędziego w damskie ciuszki i towarzyszy policjantowi -impotentowi w wizycie u prostytutki, po to, by zdetronizować samozwańcze autorytety oraz obnażyć kompleksy umiejętnie ukryte pod kostiumem nieskazitelnego moralisty. W konfrontacji z ekranową rzeczywistością nie mają szans także kulturowe stereotypy. Oficer Paco z „Kwiatu mego sekretu” wyjeżdża by zaprowadzić pokój w Bośni, choć nie potrafi załagodzić konfliktu z żoną, a w „Drżącym ciele” cieniem na męskiej przyjaźni między gliniarzami kładzie się bezpardonowa walka o kobietę. Ustępujące swoim żonom pod względem ogłady i intelektu sieroty po Franco stopniowo wycofują się, by obserwować rodzinne życie z perspektywy kanapy przed telewizorem. W świecie twórcy „Przerwanych objęć” zawodzi nawet najskuteczniejsza broń każdego prymitywnego samca – seksualna przemoc. Gdy maminsynek z „Matadora” usiłuje udowodnić swoją męskość poprzez zhańbienie dziewczyny własnego idola, zostaje przez nią upokorzony jak małe dziecko. Niedorozwinięty gwałciciel z „Kiki” nie sprawia ofierze bólu, lecz doprowadza ją do orgazmu. Podobnie jak reszta „amigos” znanych z innych filmów Almodovara, Paul Bazzo zamiast grozy wzbudza wyłącznie śmiech.

Ostrożnie, pożądanie!

Postacie wykreowane przez twórcę „Złego wychowania” w obronie własnych namiętności wikłają się w sieć podłych kłamstw, wyrafinowanych intryg i tragicznych decyzji. Już w krótkometrażowym, bunuelowskim z ducha „Salome”, reżyser każe Abrahamowi wybierać między ojcowską miłością do Izaaka, a zmysłowym pożądaniem tytułowej bohaterki. Opętani własnymi perwersjami mężczyźni kochają gwałtownie do bólu. Diego z „Matadora” w łóżku czuje się jak na arenie i traktuje zadawanie cierpienia jako konieczny warunek osiągnięcia rozkoszy, a Nicholas z „Kiki” w mordowaniu kobiet odnajduje inspirację dla tworzonych przez siebie powieści. Intensywność uczuć charakteryzująca mężczyzn Almodovara może równać się jedynie sile miłości do kina. W „Złym wychowaniu” film przenika codzienność i daje Enrique oraz jego partnerowi możliwość realizacji scenariusza, dzięki któremu obaj zaspokoją chęć zemsty na dawnym oprawcy. Zgodnie z zasadą, że najlepsze historie pisze życie, sytuacja wymyka się jednak spod kontroli i niczym w czarnym kryminale uczucie prowokuje wielką tragedię.

Ofiarą swojego pożądania staje się także reżyser Matteo Blanco z „Przerwanych objęć”. Mężczyzna uwikłany w uczuciowy trójkąt rodem z klasycznej „Nocy i miasta” Julesa Dassina traci nie tylko miłość pięknej Leny, ale i kontrolę nad swoim arcydziełem. Niektórzy bohaterowie, jak pozbawiony wzroku w wyniku wypadku Matteo, cierpią z powodu fizycznego inwalidztwa, lecz większość z nich ugina się pod ciężarem kompletowanego od dzieciństwa bagażu traum, rozczarowań i niepowodzeń. Molestowany przez księdza Ignacio ze „Złego wychowania” kończy jako transwestyta i narkoman, a wychowywany przez toksyczną matkę Antonio z „Prawa pożądania” wyrasta na nieokrzesane enfant terrible. Podobni „desperados” z filmów Almodovara znienacka wkraczają w życie partnerów i kierują się wraz z nimi wprost na drogę do zatracenia. Gatunek drapieżnika odkryty w „Prawie pożądania” z filmu na film ulega coraz bardziej niepokojącej ewolucji. Gdy w „Złym wychowaniu” Antonio transformuje się w Angela, do dzikości serca charakteryzującej tego pierwszego dochodzi jeszcze skłonność do destrukcji połączona z iście zwierzęcą bezwzględnością.

Chłopaki też płaczą

W świecie hiszpańskiego reżysera egzystują także czuli barbarzyńcy, dalecy od pojmowania swoich wybranek jako obiektów polowania. Fatalne zauroczenie zepsutą narkomanką prowadzi porywczego młodzieńca z „Drżącego ciała” prosto za kratki. Po powrocie na wolność Victor nie tylko przekształca się z niedoświadczonego młokosa w doskonałego kochanka, ale przede wszystkim zrywa z etykietką egoistycznego macho. Podobnej przemianie ulega także bohater „Zwiąż mnie”. Były pacjent szpitala psychiatrycznego kocha podrzędną aktoreczkę miłością szaloną, idealistyczną i nieskrępowaną przez konwenanse. Choć Ricky więzi dziewczynę w sąsiednim mieszkaniu, tak naprawdę wybawia ukochaną z tarapatów w jakie wciągnęłoby ją narkotykowe uzależnienie. Pod wpływem Mariny mężczyzna daje się poznać jako opiekuńczy partner, a jego perwersja zyskuje rangę aktu najwyższej troskliwości. Prowokacyjnie optymistyczny film ośmielił reżysera do kontynuowania ryzykownego dialogu z widownią. W „Porozmawiaj z nią” Almodovar flirtuje z naszym poczuciem moralności i każe uznać gwałt dokonany przez Benigna na znajdującej się w śpiączce pacjentce za dowód uczucia, które w cudowny sposób przywróci ją do życia. Pielęgniarz wzbudza sympatię, gdyż nie wstydzi się łez i nie próbuje ukryć przed światem ostentacyjnie niemęskich zainteresowań. Bohaterowie pokroju Benigna i Angela z „Kwiatu mego sekretu” uwielbiają balet lub książkowe romanse, a w życiu korzystają ze wsparcia delikatności i wybujałej wrażliwości. Dzięki temu jako nieliczni mężczyźni u twórcy „Volver” mają szansę na doświadczenie prawdziwego uczucia.

Skupiony na wyniszczającej konfrontacji dwóch samczych postaw najnowszy film Almodovara zatytułowany „Przerwane objęcia” manifestuje nieuniknione przemiany w świecie hiszpańskiego reżysera. Mężczyźni silnie obecni w jego twórczości już od czasów „Matadora” buntują się przeciw kobiecej dyktaturze i wyraźnie żądają równouprawnienia. Dawni wyznawcy patriarchatu, którzy znajdują się w rozkroku między tradycją a nowoczesnością, coraz częściej rozszerzają horyzonty i przekraczają granice narzucone własnej płci. Nie od dziś wiadomo, że prawdziwa męskość polega także na dokonywaniu trafnych wyborów.

[Piotr Czerkawski]
Źródło: stopklatka.pl